Kontrolsüz Bir Dijital Okyanusun Ortasında Çocuklar ve Bizler
Kontrolsüz Bir Dijital Okyanusun Ortasında Çocuklar ve Bizler
Ömer Karataş
karatasomer@gmail.com -
Kontrolsüz Bir Dijital Okyanusun Ortasında Çocuklar ve Bizler
Çocuklarımız beden olarak yanımızda, ama ruhen bizden fersah fersah uzakta.
Asıl soru artık "Bu nasıl oldu?" değil, "Biz neyi görmedik, neyi yapmadık?"
Ömer Karataş - Kocaeli Bağımlılıkla Mücadele ve Rehabilitasyon Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
Bir okul... Bir koridor... Daha hayatının baharında, 14 yaşında bir çocuk.
Elinde o masum ortama asla ait olmayan, tehlike saçan bir cisim.
Ardından dudaklarımızdan dökülen, çaresizlikle yoğrulmuş o tek soru: "Bu nasıl oldu?"
Şehirler değişiyor, kurbanlar değişiyor, olaylar değişiyor ama
o kan donduran tablo maalesef hiç değişmiyor.
Aynı şok.
Aynı çaresizlik.
Aynı sorgu.
Oysa vicdanımızı artık bu soruyla rahatlatamayız.
Asıl ve en can yakıcı soruyu sormak zorundayız:
Bu noktaya gelmeden önce biz neyi görmedik, neyi yapmadık?
Bugün hepimiz kontrolsüz bir dijital okyanusun içindeyiz.
Sessiz, derin ve sürükleyici.
Biz ebeveynler, çocuklarımızı odalarında, gözümüzün önünde sanıyoruz.
"Evde, güvende" diyerek kendimizi kandırıyoruz. Oysa onlar bu okyanusun ortasında ellerinde birer tablet, telefon veya ekran var; ama sınır yok, rehber yok, kontrol yok.
"Çocuk beden olarak yanımızda, ama ruhen bizden fersah fersah uzakta."
Sahada ev ev, sokak sokak gezerken en çok şu acı gerçekle yüzleşiyoruz.
Bilimsel literatürde "kontrolsüz dijital çocukluk" denen bu kavramda; ekran süresini çocuk kendi belirler, içerik seçimini filtresiz yapar, yaşına uygun olmayan içeriklere maruz kalır. Bunun sonucunda dikkat ve odaklanma sorunları, dil gelişiminde gecikmeler, zayıflayan sosyal beceriler, uyku problemleri ve bağımlılık baş gösterir.
Ekranlar artık yalnızca sanal oyunların değil, aynı zamanda kaybolan merhametin de yansımasıdır.
Çocuklar ekran karşısında artık sadece masum bir oyun oynamıyor.
Yepyeni ve acımasız bir dünyanın içine giriyorlar.
O dünyada şiddet puan kazandırıyor, öldürmek ve yok etmek ödüllendiriliyor, empati giderek siliniyor.
Sanal dünyada şiddeti tekrar tekrar yaşayan bir zihin, zamanla merhametini kaybeder.
Gerçek ile sanal arasındaki ahlaki çizgi zayıfladıkça, şiddet zihinlerde normalleşir ve okul koridorundaki masum bir arkadaş bile basit bir "hedef"e dönüşür.
Küresel Kalkanlar (!) Bizi Koruyamıyor
Çoğu ebeveyn, oyunların kutularındaki PEGI ve ESRB gibi yaş sınıflandırma etiketlerine körü körüne güveniyor. Oysa bu etiketler tek başına asla yeterli değildir.
Bu sistemler, oyunların içindeki psikolojik şiddeti, bağımlılık mekaniklerini, sinsi ödül sistemlerini tam olarak yansıtmaz.
Asıl Risk: İhmaldir
Sorun yalnızca dijital oyunlar veya o pikseller değildir.
Asıl sorun; kontrolsüzlüktür.
Sevgisizlikle birleşen ekran, ihmal ile birleşen internet, yalnızlıkla büyüyen çocuk işte gerçek risk burada başlar.
DIKKAT EDILMESI GEREKEN UYARI İŞARETLERI
Çözüm yasaklamak değil, çocuklara rehberlik edilen bir dijital yaşam sunmaktır.
Canımız her yandığında ilk refleksimiz "fişi çekmek"oluyor.
Yasaklamak kolaydır; ama kalıcı bir çözüm değildir.
Çünkü yasak, çocuk o zehri yuttuktan sonra yani geç kalındığında devreye girer.
Bizim ihtiyacımız, çocukların dijital dünyada yalnız bırakılmadığı, rehberlik edildiği bir sistemin inşası.
01
Ekran bakıcı veya susturucu değildir. Çocuğun eline sıkıştırılmamalıdır.
02
Cihazlar ortak alanda kullanılmalıdır kapalı kapılar ardında değil.
03
İçerik ebeveyn kontrolünde olmalıdır. Filtresiz bırakmak çocuğu uçuruma itmektir.
04
Yemek masasında ekran yoktur. Yatmadan 1 saat önce ekranlar kapanır.
05
Çocuk yalnız bırakılmamalıdır dijitalde olduğu kadar gerçek hayatta da.
06
Rol model olun. Çocuklar söylenenleri değil, gördüklerini yapar.
"Bir mucizeye ihtiyacınız yok, bir mucize olduğunuzu hatırlamaya ihtiyacınız var..."
MUSTAFA TEKOĞUL — FILOGRAFI SANATÇISI, 72 YAŞINDA, KOCAELI BAĞIMLILIKLA MÜCADELE VE REHABILITASYON DERNEĞI GÖNÜLLÜSÜ
Çocuklarımızı bu dijital okyanustan çekip çıkaracak olan şey son model bir teknoloji veya küresel bir etiket değildir. Ailedir. İletişimdir. Sınırdır. Sevgidir.
Ve en önemlisi: Fark etmektir.
Çünkü hâlâ zamanımız var. Ve hâlâ umut var.
